ڕێبەری تەواوی ژمارەی شەبا — پێکهاتە، پشتڕاستکردنەوە و پرسینەوە

شەبا (ژمارەی هەژماری بانکی ئێران) وەشانی ئێرانی ستانداردی جیهانی IBAN ـە. ئامانجەکەی سادەیە: ناسێنەرێکی یەکتا بۆ هەر هەژمارێکی بانکی لە سەرتاسەری وڵات، لەبری ئەو ژمارەهەژمارانەی هەر بانکێک بە سەلیقەی خۆی دەیدا و لە نێوان بانکەکاندا مانایەکیان نەبوو.

بۆ سەرافی، شەبا تەنیا خانەیەکی فۆرم نییە. هەڵەی تێدا واتە حەواڵەکە دەگەڕێتەوە (بە دیدی خۆشبینانە) یان دەچێتە هەژمارێکی هەڵە (بە دیدی ڕەشبینانە). ئەم ڕێبەرە هەمان شتە کە تیمەکەت پێویستە بیزانێت.

پێکهاتەی شەبا

شەبای ئێران ۲۶ کاراکتەرە: دوو پیتی IR و دواتر ۲۴ ژمارە. نە یەک زیاتر، نە یەک کەمتر.

• کۆدی وڵات: هەمیشە IR.
• ژمارە کۆنترۆڵییەکان: دوو ژمارە کە بە شێوەی بیرکاری لە باقی ژمارەکە دروست دەبن. کاریان تەنیا یەک شتە: گرتنی هەڵەی تایپ. ئەگەر یەک ژمارە هەڵە لێبدەیت، ئەم دوو ژمارەیە ئیتر ناگونجێن.
• کۆدی بانک: سێ ژمارە کە بانکەکە دیاری دەکات.
• ناسێنەری هەژمار: ۱۹ ژمارە کە خودی بانک تەرخان دەکات. ئەگەر ژمارەهەژمارەکە کورتتر بێت، بە سفر لە لای چەپەوە پڕ دەکرێتەوە — و ئەم سفرانە بەشێکن لە شەبا، نە ڕازاندنەوە.

تێبینی کارپێکراو: کۆدی بانک پێت دەڵێت حەواڵەکە ناوخۆییە (هەمان بانک، دەستبەجێ و بێ کرێ) یان نێوان‌بانکییە (پایا/ساتنا، بە کات و کرێی جیاواز). هەر ئەم یەک ناسینە، جیاوازی نێوان «ئێستا گەیشت» و «سبەی گەیشت» دروست دەکات.

نموونەیەک لە کۆدە بانکییە زۆربەکارهاتووەکان

ئەم لیستە تەواو نییە و دەگۆڕێتیش — تێکەڵبوونی بانکەکان کۆدگەلێک لە کار دەخات. لیستی سەرچاوە لە بانکی ناوەندی وەربگرە و ئەگەر لە نەرمەکاڵاکەتدا هاردکۆد کراوە، ساڵی جارێک نوێی بکەرەوە.

پشتڕاستکردنەوە: پێش هەر پەیوەندییەک، خۆت بیپشکنە

ژمارە کۆنترۆڵییەکانی شەبا بە ئەلگۆریتمی ستانداردی MOD-97-10 (لە ISO 7064) دروست دەبن. جوانیی بابەتەکە ئەوەیە کە بۆ پشکنینەکەی پێویستت بە هیچ خزمەتگوزاری و ئینتەرنێتێک نییە — لەسەر کاغەزیش دەکرێت بکرێت:

1. چوار کاراکتەری یەکەم (IR + دوو ژمارەی کۆنترۆڵی) هەڵگرە و بیبە بۆ کۆتایی ژمارەکە.
2. پیتەکان بکە بە ژمارە: A=10, B=11, … I=18, … R=27, … Z=35. کەواتە IR دەبێتە 1827.
3. ئێستا ژمارەیەکی زۆر گەورەت هەیە. پاشماوەی دابەشکردنی بەسەر ۹۷ حساب بکە.
4. ئەگەر پاشماوەکە بە وردی ۱ بوو، شەبا لە ڕووی پێکهاتەوە دروستە. هەر ژمارەیەکی دیکە واتە هەڵەیە.

چونکە ژمارەکە لە توانای ژمارە تەواوە ئاساییەکان گەورەترە، لە کردەوەدا ژمارە بە ژمارە دەڕۆن:

function shebaValid(string $sheba): bool
{
    $s = strtoupper(preg_replace('/[\s-]/', '', $sheba));
    if (! preg_match('/^IR[0-9]{24}$/', $s)) {
        return false;                       // درێژی یان شێوە هەڵەیە
    }

    $re  = substr($s, 4).substr($s, 0, 4);  // چوار کاراکتەری یەکەم بۆ کۆتایی
    $num = '';
    foreach (str_split($re) as $ch) {
        $num .= ctype_alpha($ch) ? (string) (ord($ch) - 55) : $ch;
    }

    $rem = 0;                               // mod 97 ژمارە بە ژمارە
    foreach (str_split($num) as $d) {
        $rem = ($rem * 10 + (int) $d) % 97;
    }

    return $rem === 1;
}

ئەم دە هێڵە کۆدە، زۆربەی هەڵەکانی تایپ پێش ئەوەی هیچ تێچوونێک بدەیت دەگرێت. ئەگەر خزمەتگوزاری پرسینی پارەدار بەکاردەهێنیت، هەمیشە ئەم پشکنینە یەکەم ئەنجام بدە؛ ناردنی شەبای خراپ‌شێوە بۆ خزمەتگوزارییەکە، دەبێتە پارەدان بۆ بیستنی «هەڵەیە».

بەڵام وردبە: دروستبوون واتە «ئەم ژمارەیە دەتوانێت شەبا بێت» — نەک «ئەم هەژمارە هەیە». دەکرێت شەبایەکی تەواو دروست دروست بکرێت کە بە هیچ هەژمارێکەوە نەبەسترابێت. بۆ زانینی بوون و خاوەنی هەژمار، هیچ ڕێگایەک جگە لە پرسین نییە.

پرسینی شەبا چی دەڵێت؟

پرسینەکە بە زۆری سێ شت دەگەڕێنێتەوە:

• ناوی خاوەنی هەژمار — گرنگترین بەش.
• ناوی بانک — پشتڕاستکردنەوەیەک بۆ کۆدی بانک.
• توانای وەرگرتن — هەندێک هەژمار (داخراو، بێ‌جووڵە، یان جۆرە تایبەتەکان) پارەدان وەرناگرن. زانینی ئەمە پێش ناردن، واتە یەک گەڕانەوە کەمتر.

بۆ سەرافی، ناوی خاوەنی هەژمار تەنیا ئاسانکاری نییە؛ کۆنترۆڵێکی ڕاستەقینەیە:

1. گونجاندنی ناو لەگەڵ کڕیار. ئەگەر کڕیار «رضا احمدی»یە و شەبا بە ناوی کەسێکی دیکەیە، پێویستت بە پرسیارێک هەیە. هەندێک جار وەڵام سادە و دروستە (هەژماری هاوسەر، هەژماری کۆمپانیا). هەندێک جاریش نا.
2. هەڵە بێدەنگەکان. شەبایەک کە پێکهاتەکەی دروستە بەڵام هی کەسێکی دیکەیە، هیچ هەڵەیەک نادات. پارەکە دەڕوات، و گەڕاندنەوەی ئیتر کێشەیەکی تەکنیکی نییە — کێشەیەکی یاساییە.
3. شوێنپێی پابەندی. تۆمارکردنی ئەوەی «لە ساتی تۆمارکردنی ئەم حەواڵەیەدا، شەبا بە ناوی فلانی بوو» بەشێکە لە فایلی KYC ـەکەت. سێ مانگ دواتر کە کەسێک دەپرسێت بۆچی ئەم حەواڵەیە ئەنجام درا، وەڵامت هەیە.

پێنج هەڵەیەک کە زۆرترین حەواڵە دەگەڕێننەوە

• سفرە سەرەتاییە ونبووەکان. ئەو ۱۹ ژمارەیە ئەگەر بە سفر دەست پێبکات و شەبا لە ئێکسڵدا تایپ کرابێت، ئێکسڵ سفرەکان «پاک» دەکاتەوە و شەبا تێک دەدات. شەبا هەمیشە وەک دەق بهێڵەرەوە، نە ژمارە. (لێرەش ئێکسڵ بێدەنگ تێککاری دەکات.)
• ژمارەی فارسی و عەرەبی. کڕیار لە مۆبایلەوە کۆپی دەکات و ۱۲۳ دێت نەک 123. بۆ چاو یەک شتە؛ بۆ سیستەمی بانکی دوو شتی تەواو جیاوازن. هەمیشە ورودییەکان بکە بە ژمارەی لاتین.
• IR نەهاتووە یان زیاد بووە. هەندێک سیستەم خۆیان IR دادەنێن و کڕیارەکەش دایناوە: IRIR…. ورودییەکە نۆرماڵ بکە، ڕەتی مەکەرەوە.
• بۆشایی، هێڵی کورت و کاراکتەری نەبینراو. کۆپی لە واتساپ زۆرجار کاراکتەری ئاراستە (RTL/LTR)یش دەهێنێت کە نابینرێن بەڵام زنجیرەکە دەشکێنن. هەموو شتێک جگە لە 0-9 و IR بسڕەوە.
• I لەبری 1 و O لەبری 0. کاتێک شەبا لەسەر کاغەز یان وێنەوە دەخوێنرێتەوە. پشتڕاستکردنەوەی MOD-97 ئەمە دەگرێت — بە مەرجێک جێبەجێی بکەیت.

یاسای گشتی: ورودییەکە نۆرماڵ بکە، پاشان پشتڕاستی بکەرەوە، پاشان پرسینی بۆ بکە. بە همین ڕیز. زۆربەی «هەڵەکانی شەبا» لە ڕاستیدا هەڵەی نۆرماڵکردنن، نە هەڵەی کڕیار.

ژمارەهەژمار دەکرێت بگۆڕدرێت بۆ شەبا؟

نیوە. هەر بانکێک ڕێسای خۆی هەیە بۆ دروستکردنی ئەو ۱۹ ژمارەیە لە ژمارەهەژمار، و ئەم ڕێسایانە فەرمی و جێگیر نین. گۆڕەرەوە ئۆنلاینەکان بە زۆری لەسەر بنەمای ئەندازیاری پێچەوانە کار دەکەن و بۆ هەندێک جۆری هەژمار وەڵامی هەڵە دەدەن.

ئامۆژگاری کردەیی: شەبا لە خودی کڕیار وەربگرە (لە ئەپی بانک و کارت‌بەکارت بەردەستە) و پاشان پرسینی بۆ بکە. دروستکردنی شەبا بە فۆرمول و ناردنی پارە لەسەر بنەمای ئەو، مەترسییەکە کە نرخی نییە.

ئەم کارە شوێنی دەستی نییە

پرسینی شەبا کارێکە کە دەبێت بێدەنگ و لە شوێنی دروست ئەنجام بدرێت، نە ئەوەی ئۆپەراتۆر تابێکی دیکە بکاتەوە و کۆپی-پەیست بکات.

لە نێکستۆ، کاتێک لە فۆرمی حەواڵەی بانکی لە خانەی شەبا دەچیتە دەرەوە، هەمان سات پشتڕاستکردنەوەی ناوخۆیی ئەنجام دەدرێت و ئەگەر دروست بوو، پرسین دەچێت و ناوی خاوەنی هەژمار و بانک بە شێوەی خۆکار پڕ دەبن — بە هینتی سەوز یان سوور. ئۆپەراتۆر هیچ کارێک ناکات جگە لە سەیرکردن. و چونکە ئەنجامەکە کەش دەکرێت، پرسینی دووبارەی هەمان شەبا لەلایەن هەمان سەرافییەوە تێچوونی نییە.

ئەنجامی کردەیی: کۆنترۆڵێک کە خۆکار ئەنجام بدرێت، هەمیشە ئەنجام دەدرێت. کۆنترۆڵێک کە دەستی بێت، بە وردی لە قەرەباڵغترین ڕۆژدا — ئەو ڕۆژەی کە زۆرترین گرنگی هەیە — تێدەپەڕێنرێت.

پوختە

شەبا سێ چین هەیە و هەر سێکیان پێویستن: نۆرماڵکردن (کاراکتەری زیادە و ژمارەی نالاتین)، پشتڕاستکردنەوە (MOD-97، خۆڕایی و ئۆفلاین)، و پرسین (بوون و خاوەنی هەژمار، تەنیا ڕێگای زانینی ئەوەی پارە بۆ کوێ دەڕوات).

دوو دانەی یەکەم دەتوانیت هەر ئەمڕۆ و بێ هیچ تێچوونێک زیاد بکەیت بۆ سیستەمەکەت. سێیەم تێچوونێکی کەمی هەیە و لە بەرامبەردا گەڕانەوەکان، هەڵە گرانەکان و پرسیارە بێ‌وەڵامەکانی پابەندی کەم دەکاتەوە.