بەڕێوەبردنی چەند لق و حساب لەنێوان لقان — کاتێک سەرافی گەورە دەبێت

هەتا سەرافییەک یەک لقی هەبێت، ژمێریارییەکەی نسبەتەن سادەیە: یەک سندووق، یەک دەفتەری گشتی، یەک وێنە لە دۆخەکە. بەڵام ئەو ساتەی لقی دووەم دەکرێتەوە، هەموو شت دەگۆڕێت. ئێستا دوو سندووقت هەیە، دوو باڵانس، و لە هەموویان گرنگتر — پەیوەندی داراییِ نێوان دوو لقەکە. ئەم بابەتە دەربارەی ژمێریاریِ سەرافیِ چەند لقییە: چۆن دەفتەری لقەکان کۆبکەیتەوە، حسابی نێوان لقان بەڕێوە ببەیت، و ڕێکخستنی نێوان لقان بەدروستی ئەنجام بدەیت.

کێشە سەرەکییەکە: دوو ڕاستی هاوکات

کاتێک چەند لقت هەیە، پێویستت بە دوو وێنەی جیاواز هەیە کە هەردووکیان دروستن:

• وێنەی هەر لقێک: هەر لقێک یەکەیەکی کارگێڕیِ سەربەخۆیە. دەبێت بزانیت سندووقی لقی «الف» چەندە، قازانجی لقی «ب» چەند بووە، بارودۆخی دراوی هەر لقێک چییە. بەڕێوەبەری هەر لقێک پێویستی بە ڕاپۆرتی خۆیەتی.
• وێنەی کۆکراوە: تۆ وەک خاوەنی کۆیەکە، پێویستت بە یەک وێنەیە. کۆی باڵانسی دۆلار لە هەموو لقەکاندا چەندە؟ قازانجی کۆی کۆمەڵەکە چەند بووە؟ کۆی قەرزدارەکان چەندن؟

کێشەکە لێرەدایە: ئەگەر دەفتەری هەر لقێک جیا بهێڵیتەوە، وێنەی کۆکراوە لەدەست دەدەیت. ئەگەر هەموویان یەک بکەیتەوە، جیاکردنەوەی هەر لقێک لەدەست دەدەیت. چارەسەری دروست، سیستەمێکە کە هەردووکیان هاوکات بدات — دەفتەرێکی جیاکراوە کە لە ئاستی سەرەوە کۆدەبێتەوە.

حسابی نێوان لقان: دڵی ژمێریاریِ چەند لقی

گرنگترین چەمک لە سەرافیِ چەند لقیدا، حسابی نێوان لقانە (Inter-branch / Inter-company account). با بە نموونەیەک ڕوونی بکەینەوە.

وا دابنێ کڕیارێک لە لقی «الف» ١٠٬٠٠٠ دۆلار دەکڕێت، بەڵام باڵانسی دۆلاری لقی «الف» کەمە. لقی «ب» دۆلاری هەیە و بۆ ئەم مامەڵەیە دابینی دەکات. ئێستا ڕاستییەکی دارایی دروست بووە: لقی «الف» ١٠٬٠٠٠ دۆلار قەرزداری لقی «ب»ە.

ئەم قەرزە دەبێت لە شوێنێکدا تۆمار بکرێت، ئەگینا:

• دەفتەری لقی «الف» نیشان دەدات کە دۆلارێکی فرۆشتووە کە نەیبووە.
• دەفتەری لقی «ب» نیشان دەدات کە دۆلارێکی کەم بووەتەوە بەبێ ئەوەی مامەڵەیەکی کردبێت.
• وێنەی کۆکراوە دروستە (کۆی کۆمەڵەکە ١٠٬٠٠٠ دۆلاری فرۆشتووە)، بەڵام جیاکردنەوەی لقەکان هەڵەیە.

حسابی نێوان لقان ئەم کێشەیە چارەسەر دەکات. حسابێکی دوولایەنە لەنێوان هەر جووتێک لق کە ئەم قەرز و داواکارییانە تۆمار دەکات:

خاڵی سەرەکی: حسابی نێوان لقان دەبێت هەمیشە هاوتەریب بێت. ئەوەی لقی «الف» وەک قەرز تۆماری دەکات، دەبێت بە تەواوی یەکسان بێت لەگەڵ ئەوەی لقی «ب» وەک داواکاری تۆماری دەکات. ئەگەر ئەم دووانە نەگونجێن، لە شوێنێکدا هەڵە ڕوویداوە.

لە ژمێریاریِ کۆکراوەدا، حسابەکانی نێوان لقان دەبێت لە باڵانسی کۆتاییدا لابدرێن (Elimination). قەرزی لقی «الف» بۆ لقی «ب»، لە دیدی کۆی کۆمەڵەکەوە جووڵەیەکی ناوخۆییە، نەک قەرزێکی ڕاستەقینە بۆ دەرەوە. سیستەمی دروست، ئەم لابردنە بەشێوەیەکی خۆکار ئەنجام دەدات.

جیاکردنەوەی سندووق و باڵانسی هەر لقێک

هەر لقێک سندووقەکانی خۆی هەیە — ڕیاڵ، دۆلار، یۆرۆ، جزدانی کریپتۆ — و ئەمانە نابێت تێکەڵ ببن. ئەگەر سندووقی دۆلاری لقی «الف» و «ب» لەژێر یەک ژمارەدا کۆبکەیتەوە، ئیتر نازانیت کام لق چەند نەختینەی ڕاستەقینەی لەدەستدایە. و ئەوە نەختینەیِ ڕاستەقینەیِ هەر لقێکە کە دیاری دەکات ئایا ئەو لقە دەتوانێت مامەڵەی دواتر ئەنجام بدات یان نا.

کەواتە پێکهاتەی دروست ئەمەیە:

• هەر لقێک، کۆمەڵە سندووقی چەند دراویِ سەربەخۆی خۆی.
• بارودۆخی دراوی جیا بۆ هەر لقێک (دۆلاری کراوەیِ ڕووتی لقی «الف» جیاوازە لەگەڵ لقی «ب»).
• توانای بینینی بارودۆخی دراوی کۆکراوەیِ کۆی کۆمەڵەکە لە یەک تێڕوانینی سەرەوەدا.

ڕاپۆرتگرتن: هەر لقێک و کۆکراوە

سەرافییەکی چەند لقی پێویستی بە ڕاپۆرتە لە دوو ئاستدا. هەر ڕاپۆرتێکی سەرەکی — دەفتەری گشتی، قازانج و زیان، بارودۆخی دراوی، ڕاپۆرتی تەمەنیِ قەرزدارەکان — دەبێت بتوانرێت هەم بۆ لقێکی دیاریکراو پاڵاوتە بکرێت و هەم بۆ کۆی کۆمەڵەکە کۆبکرێتەوە.

نموونە: ڕاپۆرتی قازانج و زیانی مانگانە.

• بەڕێوەبەری لقی «ب» دەیەوێت بزانێت لقەکەی ئەم مانگە چەند قازانجی کردووە.
• خاوەنەکە دەیەوێت بزانێت کۆی کۆمەڵەکە چەند قازانجی کردووە، و کام لق باشتر کاری کردووە.

هەردووکیان لە یەک داتاوە دێن، بەڵام بە دوو بڕگەی جیاواز. سیستەمێک کە تەنیا یەکێکیان بدات، تۆ لە ئەوی تر کوێر دەکات.

ڕێکخستنی نێوان لقان

بەتێپەڕبوونی کات، حسابەکانی نێوان لقان کەڵەکە دەبن. لقی «الف» چەند جار لە «ب» دۆلاری وەرگرتووە، «ب» چەند جار لە «الف» ڕیاڵ. لە خاڵێکدا، ئەم حسابانە دەبێت ڕێک بخرێن — یان بە گواستنەوەیِ ڕاستەقینەیِ پارە/دراو لەنێوان لقان، یان بە ڕێککەوتنێکی ژمێریاری.

ڕێکخستنی دروست دوو تایبەتمەندی هەیە:

1. ڕووتکردنەوە (Netting): لەبری ڕێکخستنی تاک‌بەتاکی مامەڵەکان، باڵانسە دووبەرەکییەکان ڕووت دەکرێنەوە. ئەگەر «الف» ١٠٬٠٠٠ دۆلار قەرزداری «ب»ە و «ب» ٣٬٠٠٠ دۆلار قەرزداری «الف»، تەنیا ٧٬٠٠٠ دۆلاری ڕووت پێویستە بگوازرێتەوە.
2. شوێنپێیِ گیرابەدەست: هەر ڕێکخستنێک دەبێت بەڵگەیەکی هەبێت کە ئاماژە بە مامەڵە سەرەکییەکان بکات، تاکو دواتر بتوانرێت شوێنی پێبگیرێت.

نموونەیەکی ژمارەییِ تەواو

وا دابنێ لە کۆتایی مانگدا، حسابی نێوان لقانی دوو لق ئاوایە:

• لقی «الف» قەرزدار بۆ «ب»: ١٥٬٠٠٠ دۆلار
• لقی «ب» قەرزدار بۆ «الف»: ٤٬٠٠٠ دۆلار + ٢٠٠٬٠٠٠٬٠٠٠ ڕیاڵ

ڕووتیِ دۆلاری: «الف» دەبێت ١١٬٠٠٠ دۆلار بداتە «ب». ڕیاڵ جیا ڕێک دەخرێت چونکە دراوێکی جیاوازە (لەبیرت بێت باڵانس لە هەر دراوێکدا بەجیا دادەخرێت). کەواتە ڕێکخستنەکە دوو جووڵەی هەیە: گواستنەوەیِ ١١٬٠٠٠ دۆلار لە «الف»ەوە بۆ «ب»، و گواستنەوەیِ ٢٠٠٬٠٠٠٬٠٠٠ ڕیاڵ لە «ب»ەوە بۆ «الف». دوای ئەم دوو جووڵەیە، حسابی نێوان لقان دەبێتە سفر.

ئەمانە لە نێکستۆدا

نەرمەکاڵایەکی ژمێریاری سەرافی کە بۆ گەشەکردن دروستکرابێت، دەبێت ئەم پێکهاتەیەیِ چەند لقی لە بناغەوە پشتگیری بکات. ئەو پێکهاتانەیِ پێویست کە لە نێکستۆدا هەن:

• دەفتەری گشتیِ دووتۆمارە لەگەڵ باڵانسی هەر دراو: بناغەیِ دروست بۆ تۆمارکردنی هاوتەریبیِ حسابەکانی نێوان لقان.
• سندووقی چەندگانە و چەند دراوی لەژێر یەک سەقفدا: هەر لقێک سندووقە سەربەخۆکانی خۆی هەیە.
• بارودۆخی دراویِ زیندوو: هەم لە ئاستی لق، هەم کۆکردنەوەی بۆ دەکرێت.
• ڕاپۆرتی زیندوو لەگەڵ پاڵاوتنی تەواو و دەرهێنانی ئێکسڵ/PDF: هەمان ڕاپۆرت هەم بۆ هەر لقێک ببینە، هەم کۆکراوە.
• حساب لەنێوان لایەنان بەشێوەی دوولایەنە: پەیوەندی قەرزدار/بستانکار لەنێوان لقان دەقاودەق وەک پەیوەندی لەگەڵ کڕیارێک بەڕێوە دەبرێت.

کۆکردنەوە

بە کردنەوەیِ لقی دووەم، ژمێریاریِ سەرافی لە یەک سندووقەوە دەبێتە تۆڕێک. کلیلی بەڕێوەبردنی ئەم تۆڕە، حسابی نێوان لقانی هاوتەریبە کە پەیوەندی داراییِ نێوان لقان تۆمار دەکات، لەگەڵ جیاکردنەوەی سندووق و بارودۆخی هەر لقێک و ڕاپۆرتگرتنی دووچین (هەر لقێک و کۆکراوە). و لە کۆتاییدا، ڕێکخستنی ڕووتکراوە و گیرابەدەست حسابەکانی نێوان لقان دادەخات. ئەو سەرافییەیِ ئەم پێکهاتەیە بەدروستی دروست بکات، دەتوانێت گەشە بکات بەبێ ئەوەی لە کەڵەکەیەک لە حسابە تێکەڵاوەکاندا وونبێت.

بۆ قووڵبوونەوەی زیاتر لە چەمکە بنەڕەتییەکان، ئەم دوو بابەتەش بخوێنەوە: بەڕێوەبردنی قەرزدار و بستانکار و دەفتەری گشتی لە سەرافیدا.

دەتەوێت ببینیت حسابی نێوان لقان و ڕاپۆرتە کۆکراوەکان بەکردەیی چۆن کار دەکەن؟ دیمۆیەکی تایبەت بە داتای نموونە دروست بکە و پەیوەندیِ نێوان دوو لق شوێن بکەوە.