چەک، ڕەوتی ئاسایی و ڕەوتی صیاد

چەک تاکە شتە لە سەرافییەکدا کە هەم هەیە و هەم نییە. لە دەستتدایە، بەڵام هێشتا نەبووەتە پارە. کاتێک کەسێک نەقد دەدات، هەمان ساتەکە پارەکەت هەیە؛ کاتێک کەسێک چەکێکت دەداتێ، بەڵێنێکت هەیە کە لەوانەیە وەربگیرێت و لەوانەشە نا. ئەگەر ئەم دووانە بە یەک شت بژمێریت، بڕی بەردەستت درۆت لەگەڵ دەکات.

نێکستۆ بە ئەنقەست جیایان دەکاتەوە. ئەو چەکانەی وەرتگرتوون لە پسوولەی وەرگیراودا دادەنیشن، ئەو چەکانەی داوتن لە پسوولەی دراودا، و هیچیان دەست لە خەزێنە نادەن تا چەکەکە بەڕاستی وەربگیرێت یان خەرج بکرێت. ئەم بەشە هەردوو ڕەوتی چەک دەگرێتەوە: ئاسایییەکە، و ڕەوتی صیاد کە ئەمڕۆ زۆربەی چەکەکان لە ئێراندا پێی دێن.

چی فێر دەبیت

• بۆچی چەکەکان لە هەژماری خۆیاندا دەژین نەک لە سندوقدا
• ئەو سیاسەتەی یەک جار لە ڕێکخستنەکاندا هەڵیدەبژێریت، و هەر هەڵبژاردەیەک چی دەگۆڕێت
• چۆن چەکێک بە بەرواری پێگەیشتن، زنجیرە، بانک و وێنەیەکەوە تۆمار بکەیت
• چۆن چەکێک بە خولی ژیانیدا بجوڵێنیت: وەرگیراو، گەڕاوە، خەرجکراو، گەڕاندنەوە یان پووچەڵکردنەوە
• پێنج قۆناغی ڕەوتی صیاد و پەیامی بەدواداچوونی واتسئاپ لە هەریەکەیاندا
• چۆن پێش بەرواری پێگەیشتن بکەویت و دەفتەری چەکەکەت بەرگە بە بەرگە بەدوایدا بچیت

ئەو بڕیارەی یەک جار دەیدەیت

لەبەر ئەوەی چەک پارە نییە، هەژماری خۆی وەردەگرێت: پسوولەی وەرگیراو بۆ ئەوانەی وەرتگرتوون، پسوولەی دراو بۆ ئەوانەی داوتن. ئەوەندە جێگیرە.

ئەوەی جێگیر نییە، ئەوەیە کە کەی دەبێت هەژماری خودی کڕیار بجوڵێت. ئەوە سیاسەتێکە کە لە ڕێکخستنەکاندا هەڵیدەبژێریت: لە کاتی تۆمارکردن — شێوازی باو — یان لە کاتی وەرگرتن. پێش ئەوەی یەکەم چەک بنووسیت هەڵیبژێرە، چونکە بڕیار دەدات ئایا قەرزی کڕیار هەر ئەو ڕۆژە دادەبەزێت کە بەرگەکەت دەداتێ، یان ئەو ڕۆژەی بانک پارەکە دەدات.

ڕەوتی ئاسایی

هەنگاوی 1 — چەکەکە تۆمار بکە

فۆڕمی چەک بکەرەوە و بە جۆرەکەی دەست پێ بکە: وەرگیراو ئەگەر چەکێک لە کڕیارێک وەردەگریت، دراو ئەگەر چەکێکی خۆت دەدەیت. پاشان بڕەکە — لێرەدا 80,000,000 تمەن — و لایەنی بەرامبەر، حاج قاسم فرجی. بەرواری پێگەیشتن ئەو بەروارەیە کە لەسەر خودی چەکەکە نووسراوە، نەک ئەمڕۆ: بیست و چواری هەمان مانگ.

لە خوارەوەی ئەوانە زنجیرەی چەک، بانکی دەرکەر و ناوی خاوەنی هەژماری چەک دێن، ڕێک وەک ئەوەی لەسەر بەرگەکە نووسراوە. وێنەیەکی چەکەکەش دەتوانیت هاوپێچ بکەیت، کە هەفتەکانی دواتر لە گەڕان بەدوای بەرگەکەدا ڕزگارت دەکات. چەکەکە تۆمار بکە و لە لیستەکەدا دەردەکەوێت.

هەنگاوی 2 — بپشکنە چی جوڵا و چی نەجوڵا

چەکەکە لە پسوولەی وەرگیراودا دادەنیشێت، نەک لە سندوق. بە سیاسەتی باو، هەژماری حاج قاسم فرجی دەستبەجێ بەرامبەر پسوولەی وەرگیراو یەکلا کرایەوە، بۆیە قەرزەکەی کەم بووەوە — بەڵام یەک ڕیاڵیش نەچووەتە ناو خەزێنە. هەر ئەو مەودایە هەموو مەبەستەکەیە.

تابەکانی سەرەوەی لیستی چەکەکان خولی ژیانی چەکن: کراوە، وەرگیراو، گەڕاوە، خەرجکراو، گەڕاندنەوە یان پووچەڵکردنەوە. خەرجکراو ئەوەیە کە تایبەتی کاری سەرافییە: چەکێک کە وەرتگرتووە و لە جیاتی وەرگرتنی، بە کەسێکی دیکەت داوە. نێکستۆ شوێنپێی هەڵدەگرێت.

هەنگاوی 3 — دۆخەکە لە خودی دێڕەکەوە بگۆڕە

هەر دێڕێک دوگمەیەکی کرداری هەیە، و دۆخەکە هەر لەوێوە دەگۆڕیت: وەرگرتنی چەک، نیشانکردنی وەک خەرجکراو، گەڕاوە یان گەڕاندنەوە. وەرگرتن دەپرسێت پارەکە چووەتە ناو کام هەژمارەوە — لێرەدا بانک سامان — و بڕەکە لە پسوولەی وەرگیراوەوە دەڕواتە بانک.

ئەو ڕێسایەی لە ژێر هەموویانەوەیە: تا چەکێک بەڕاستی وەرنەگیرێت یان بەڕاستی خەرج نەکرێت، دەست لە خەزێنە نادات، و بەڵگە هەر لەو ساتەدا تۆمار دەکرێت نەک پێشتر.

ڕەوتی صیاد

صیاد تۆماری ناوەندیی چەکی ئێرانە، کە هەر چەکێک بە ناوی یەک هەژماری دیاریکراو دەردەچێت. چیرۆکەکە هەموو جارێک بە هەمان شێوە دەڕوات: کڕیار پێشنیار دەکات قەرزەکەی بە چەک بدات، تۆ ژمارە هەژمار و شەبایەکی پێ دەدەیت — هی خۆت یان هی هاوکارێک — ئەو چەکەکە بە ناوی ئەو هەژمارە تۆمار دەکات، تۆ پەسەندی دەکەیت، و هێشتا دەبێت بەرگەکە بگاتە بانک. هەر پێنج قۆناغەکە لە نێکستۆدان، هەریەکەیان بە پەیامێکی بەدواداچوونی واتسئاپی ئامادەی ناردنەوە.

هەنگاوی 1 — تیکی ڕەوتی صیاد بدە و هەژماری مەبەست دیاری بکە

لە هەمان فۆڕمی چەکدا، تیکی ڕەوتی صیاد بدە. لێرەدا صرافی کاوه چەکێکی 120,000,000 تمەن دەدات، بە پێگەیشتنی بیست و چوارەم. هەر کە تیکەکە دەکەویتە سەر، بەشێکی تازە دەکرێتەوە: هەژماری مەبەست، ئەو هەژمارەی چەکەکە دەبێت بە ناوی تۆمار بکرێت. لەم حاڵەتەدا هەژماری بانک ملتی خۆمان.

شەبای ئەو هەژمارە، بانکی مەبەست و ناوی خاوەنەکەی پڕ بکەرەوە: کڕیار هەر سێکیانی دەوێت تا چەکەکە لە صیاددا تۆمار بکات، و ڕێک هەر ئەمانەن کە پەیامی واتسئاپی ژمارە هەژمار بۆی دەیبات. پاشان وردەکاری خودی چەکەکە — ناسنامەی صیاد، زنجیرە، بانکی دەرکەر و ئەوەی چەکەکە هی کێیە — و تۆماری بکە.

هەنگاوی 2 — ژمارە هەژمار بنێرە، پاشان وەک تۆمارکراو نیشانی بکە

لە لیستەکەدا چەکی صیاد لە قۆناغی هەژمار ڕاگەیەنرادا دادەنیشێت. لە دوگمەی کرداریەوە، بە یەک کرتە ژمارە هەژمار و شەبا بە واتسئاپ بۆ کڕیار دەڕۆن تا بتوانێت چەکەکە تۆمار بکات. کاتێک کردی و ئاگاداری کردیت، لە صیاد تۆمار کرا دابدە.

هەنگاوی 3 — لە صیاددا پەسەندی بکە

ئێستا نۆرەی تۆیە — یان نۆرەی ئەو هاوکارەی هەژمارەکە هی ئەوە — کە چەکەکە لە سیستەمی صیاددا پەسەند بکەیت، کە دەیگەیەنێتە قۆناغی پەسەندی کڕیار. ئەگەر هەژمارەکە هی هاوکارێک بێت، پەیامی پەسەندکردن بە واتسئاپ بۆی دەڕوات تا لەبیری نەچێت. پەسەندکردن واتە چەکەکە بە یاسایی بووە هی تۆ؛ پارەکە هێشتا نەجوڵاوە.

هەنگاوی 4 — خرایە هەژمار، پاشان وەرگیرا

بەرگەی چەکەکە دەبێت بگاتە بانک، بە دەستی کڕیار یان بە دەستی تۆ: ئەوە قۆناغی خرایە هەژمارە. کاتێک بانک پاسی دەکات، وەرگیرا دادەنێیت، و هەر لەو ساتەدا بەڵگە تۆمار دەکرێت، پارە لە پسوولەی وەرگیراوەوە دەڕواتە ناو هەژماری بانک ملت، و پەیامی «ئەنجام درا» بۆ کڕیار دەڕوات.

ئەمانە بە ئەنقەست دوو دوگمەن. خرایە هەژمار تەنها دەڵێت بەڵگەنامەکە لای بانکە؛ وەرگرتنە ئەوەی بەڵێنەکە دەکاتە بەڵگەیەکی ڕاستەقینە.

بەرواری پێگەیشتن و دەفتەری چەک

دوو تاب ڕێ لەوە دەگرن چەک لە دەستت بچێت. نزیک لە پێگەیشتن هەموو ئەو چەکانە کۆ دەکاتەوە کە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا پێدەگەن، بەپێی ئەو ماوەیەی لە ڕێکخستنەکاندا دایدەنێیت. و ئەگەر دەفتەری چەکی خۆت پێناسە بکەیت، تابی دەفتەرەکانی چەک بەرگە بە بەرگە پێت دەڵێت کامیان خەرجکراوە و کامیان هێشتا دەستی لێنەدراوە.

ئامۆژگاری و ئاگاداری

• چەکێک لە دەستتدا بەڵێنێکە، نەک پارە. هەرگیز پسوولەی وەرگیراو وەک بەشێک لە پۆزیشنی نەقدیت مەخوێنەرەوە.
• سیاسەتی یەکلاکردنەوە پێش یەکەم چەک لە ڕێکخستنەکاندا هەڵبژێرە، و دواتر دەستی لێ مەدە.
• بەرواری پێگەیشتن ئەو بەروارەیە کە لەسەر بەرگەکەیە، نەک ئەو ڕۆژەی تۆماری دەکەیت. ئەگەر هەڵەی بنووسیت، تابی نزیک لە پێگەیشتن چیتر بۆت کار ناکات.
• قۆناغەکە هەر هەمان ڕۆژ نوێ بکەرەوە، و وێنەکە بلکێنە کاتێک چەکەکە هێشتا لە دەستتدایە.
• خرایە هەژمار وەرگیرا نییە. تەنها وەرگرتن بەڵگە تۆمار دەکات و پارە لە پسوولەی وەرگیراوەوە دەجوڵێنێت.
• ئەگەر چەکێک بە کەسێکی دیکە دەدەیت، لە جیاتی وەرگرتن وەک خەرجکراو تۆماری بکە، تا شوێنپێیەکەی نەپچڕێت.

دواتر بۆ کوێ بچیت

بەشی پێشوو، پارەگۆڕانی ڕیاڵ و ئامادەیی پارەدان، ئەرکەکان یەکلا دەکاتەوە بەبێ ئەوەی پارە بجوڵێت؛ چەک ڕێگای دیکەیە کە پارەدانێک پێش ئەوەی هەبێت بەڵێن دەدرێت. دواتر کریپتۆ و تێدەر دێت، کە فەسڵی کۆتایی دەکاتەوە. بەدواداچوونەکانی صیاد پشت بە واتسئاپ: گرووپەکان، قاڵبەکان و ڕیزی ناردن دەبەستن، سیاسەتی یەکلاکردنەوە لە نێو کارەکانی ڕێکخستنەکان، دراوەکان و یەکەم بەکارهێنەرەکانتدایە، و پارە لە کوێیە؟ نیشان دەدات بۆچی چەکەکان لە دەرەوەی خەزێنە دەمێننەوە.

پرسیارە دووبارەکان

بۆچی چەک ناچێتە ناو سندوقەوە؟

چونکە هێشتا پارە نییە. نێکستۆ ئەو چەکانەی وەرتگرتوون لە پسوولەی وەرگیراو و ئەوانەی داوتن لە پسوولەی دراودا هەڵدەگرێت، و تەنها کاتێک بەڵگە تۆمار دەکات کە چەکەکە بەڕاستی وەربگیرێت یان خەرج بکرێت. ژماردنی چەک وەک نەقد بڕی بەردەستت هەڵە دەکات.

هەژماری کڕیار کەی دەجوڵێت — لە کاتی تۆمارکردن یان لە کاتی وەرگرتن؟

ئەوەی لە ڕێکخستنەکاندا هەڵتبژاردووە. سیاسەتی باو هەژماری کڕیار هەر لەو ساتەدا بەرامبەر پسوولەی وەرگیراو یەکلا دەکاتەوە کە چەکەکە تۆمار دەکرێت، بۆیە قەرزەکەی هەمان ڕۆژ دادەبەزێت هەرچەندە هیچ شتێک نەگەیشتووەتە خەزێنە. هەڵبژاردەکەی دیکە چاوەڕێی وەرگرتن دەکات.

دۆخی خەرجکراو چی دەگەیەنێت؟

چەکێکە کە وەرتگرتووە و لە جیاتی وەرگرتنی، بە کەسێکی دیکەت داوە. تایبەتی کاری سەرافییە، و نیشانکردنی وەک خەرجکراو شوێنپێی چەکەکە لە نێکستۆدا دەهێڵێتەوە لە جیاتی ئەوەی هەر کە بەرگەکە لە دەستت دەرچوو کۆتایی پێ بهێنێت.

ڕەوتی صیاد چییە؟

صیاد تۆماری ناوەندیی چەکی ئێرانە، کە چەکێک بە ناوی یەک هەژماری دیاریکراو دەردەچێت. لە نێکستۆدا پێنج قۆناغی هەیە: هەژماری مەبەست ڕادەگەیەنرێت، کڕیار چەکەکە لە صیاددا تۆمار دەکات، پەسەند دەکرێت، بەرگەکە دەخرێتە بانک، و وەردەگیرێت.

جیاوازی نێوان خرایە هەژمار و وەرگیرا چییە؟

خرایە هەژمار واتە بەرگەی چەکەکە درایە بانک. وەرگیرا واتە بانک پارەکەی دا، و هەر ئەو ساتەیە کە بەڵگە تۆمار دەکرێت و پارە لە پسوولەی وەرگیراوەوە دەجوڵێت. دوو دوگمەی جیاوازن تا ئەم دووانە هەرگیز تێکەڵ نەبن.

چۆن ڕێ لەوە بگرم چەکێکی پێگەیشتوو لەبیرم بچێت؟

تابی نزیک لە پێگەیشتن بەکار بهێنە، کە هەموو ئەو چەکانە کۆ دەکاتەوە کە لە ماوەیەکی دیاریکراودا پێدەگەن، ماوەیەک کە لە ڕێکخستنەکاندا دایدەنێیت. ئەگەر دەفتەری چەکی خۆتیشت پێناسە کردبێت، تابی دەفتەرەکانی چەک بەرگە بە بەرگە نیشان دەدات کام چەک خەرجکراوە و کامیان دەستی لێنەدراوە.