خرید و فروش ارز — فرم، سند، ویرایش و استورنو

هر کاری که در فصل قبل کردید — تعریف ارزها، تابلوی نرخ، پروندهٔ مشتری‌ها — برای همین لحظه بود: مشتری می‌آید، دلار می‌خواهد و شما باید معامله را ثبت کنید. این قسمت قلب دوره است. یک معامله را از اول تا آخر با هم ثبت می‌کنیم، سندش را می‌خوانیم و بعد سراغ بزرگ‌ترین ترس هر تازه‌کاری می‌رویم: اگر اشتباه ثبت کردم چه؟

تعریف معامله ساده است: یک ارز می‌دهید و ارز دیگری می‌گیرید، با یک نرخ. همین. مثال این قسمت: صرافی کاوه (یکی از مشتری‌های نمونه) امروز ۵٬۰۰۰ دلار می‌خواهد و تومان می‌دهد. از دید شما این یعنی «فروش دلار». همیشه از دید خودتان اسم بگذارید — چیزی که از دستتان می‌رود، فروش است.

در این قسمت چه یاد می‌گیرید

• چهار بخش اصلی فرم معامله: مشتری، ارزی که می‌فروشید، ارزی که می‌گیرید، مبلغ و نرخ
• خواندن پنل خلاصهٔ معامله و سطر «فاصله از تابلو» قبل از ثبت
• فرق کارمزد با پورسانت شخص ثالث و اینکه هرکدام کجا می‌نشیند
• خواندن صفحهٔ سند: کد سند، آرتیکل‌های حسابداری و اثر روی حساب مشتری
• دو راه اصلاح اشتباه (ویرایش و استورنو) و اینکه هرکدام تا کِی مجاز است
• تاریخچهٔ اصلاح و قفل سند بعد از مهلت

ثبت معامله، گام‌به‌گام

مشتری را انتخاب کنید

فرم معامله شلوغ نیست؛ چهار چیز اصلی دارد و بقیه‌اش اختیاری است. اول مشتری: اسمش را می‌نویسید و از فهرست انتخاب می‌کنید (وسط اسم را هم می‌شود جستجو کرد). به‌محض انتخاب، ماندهٔ مشتری کنار فرم می‌آید — یعنی قبل از ثبت می‌دانید این مشتری الان به شما بدهکار است یا طلبکار.

جهت و دو ارز را مشخص کنید

بالای فرم، نوع معامله را انتخاب می‌کنید: «فروش به مشتری» یا «خرید از مشتری». بعد ارزی که تحویل می‌دهید (اینجا دلار) و ارزی که در برابرش می‌گیرید (اینجا تومان). جهت مهم است: اگر برعکس بزنید، به‌جای فروش دلار، خرید دلار ثبت می‌شود و مانده‌ها وارونه می‌روند.

مبلغ و نرخ را وارد کنید

مبلغ فروش را می‌نویسید: ۵٬۰۰۰. زیرش همان عدد با حروف نوشته می‌شود تا صفر کم و زیاد نشود. بعد نرخ: ۲۱۷٬۵۰۰ تومان. مبلغ دریافت را خود فرم حساب می‌کند: ۱٬۰۸۷٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان.

همین لحظه به پنل خلاصهٔ معامله نگاه کنید که کنار فرم زنده می‌شود. مهم‌ترین سطرش «فاصله از تابلو» است: نرخ شما با تابلوی امروز چقدر فرق دارد و این فاصله چند دلار می‌ارزد. این همان عددی است که در قسمت تابلوی نرخ گفتیم بدون تابلوی درست وجود ندارد.

کارمزد و پورسانت را تعیین کنید

کارمزد سه حالت دارد: «بدون کارمزد»، «از مشتری می‌گیریم» و «به مشتری می‌دهیم». با انتخاب حالت دوم، ارز و مبلغ کارمزد ظاهر می‌شود. کارمزد در مبلغ تسویه ادغام می‌شود ولی در دفتر جدا نوشته می‌شود؛ برای همین گزارش کارمزدتان درست درمی‌آید. در مثال ما کارمزدی نداریم و روی «بدون کارمزد» می‌مانیم.

پورسانت شخص ثالث چیز دیگری است: اگر واسطه‌ای این معامله را آورده و سهمی می‌گیرد، حساب او، ارز و مبلغ پورسانت را همین‌جا می‌زنید. پورسانت به حساب واسطه بستانکار می‌شود، از سود همین معامله کم می‌شود و در صورتحساب مشتری دیده نمی‌شود.

توضیحات و معامله‌گر را پر کنید

توضیحات اجباری است — همان محافظی که در تنظیمات روشن گذاشتید. یک خط بنویسید که سه ماه بعد بفهمید این معامله چه بود. کنارش «توضیحات محرمانه» است: فقط چیزی که مشتری نباید بداند؛ خلاصهٔ سند را آنجا ننویسید.

معامله‌گر هم اجباری است: چه کسی این معامله را انجام داده. پورسانت معامله‌گرها و کارنامهٔ کاربران از همین فیلد درمی‌آید. اگر چند معامله پشت هم دارید، تیک «فرم بعدی» را بزنید تا بعد از ثبت، فرم خالی دوباره باز شود. حالا «ثبت معامله».

سند را بخوانید

کد سند و دو نیمهٔ صفحه

سند ساخته می‌شود و صفحه‌اش باز می‌شود. کد سند با NX و یک شماره شروع می‌شود — سندهای معامله و انتقال همین‌طورند. خانواده‌های خاص پیشوند خودشان را دارند: تعهد، درخواست واریز، دستور صندوق، چک؛ از روی کد می‌فهمید با چه طرفید. بالای صفحه همان چیزی است که ثبت کردید و پایین، اثرش.

آرتیکل‌های حسابداری

بخش آرتیکل‌ها را باز کنید. چهار خط می‌بینید: دو تا برای مشتری، دو تا برای حساب موقعیت ارزی صرافی. خط مشتری در دلار: ۵٬۰۰۰ بستانکار — یعنی شما باید به او دلار بدهید. خط مشتری در تومان: ۱٬۰۸۷٬۵۰۰٬۰۰۰ بدهکار — یعنی او باید به شما تومان بدهد. ارزها قاطی نشده‌اند؛ همان قاعدهٔ چهار مفهوم پایه.

اثر روی صورتحساب مشتری

در صورتحساب مشتری، طلب صرافی کاوه در دلار ۵٬۰۰۰ بیشتر شده — چون هنوز دلار را تحویل نداده‌اید — و طلبش در تومان ۱٬۰۸۷٬۵۰۰٬۰۰۰ کمتر. نکتهٔ مهم همین‌جاست: معامله فقط تعهد می‌سازد، نه تحویل. تحویل واقعی پول، انتقال است که در قسمت انتقال وجه، دریافت و پرداخت می‌بینید.

اگر اشتباه ثبت کردید

هیچ اتفاق بدی نمی‌افتد؛ دو راه دارید و زمان تعیین می‌کند کدام:

• ویرایش: همان فرم برمی‌گردد، سند درجا اصلاح می‌شود و تاریخچه می‌ماند. تا ۲۴ ساعت بعد از ثبت، ویرایش درجا است.
• استورنو: یک سند برعکس که اثر سند اشتباه را صفر می‌کند؛ هر دو در دفتر می‌مانند و بعد سند درست را از نو می‌زنید. بعد از ۲۴ ساعت و تا پایان «مهلت اصلاح»، ویرایش دیگر درجا نیست: نکستو خودش سند قدیمی را استورنو می‌کند و یک سند تازه می‌سازد.
• قفل: بعد از مهلت اصلاح، سند قفل است.

ویرایش درجا را امتحان کنید

فرض کنید نرخ را اشتباه زده‌اید. سند تازه بالای فهرست معاملات است؛ بازش کنید و «ویرایش» را بزنید. همان فرم با همان مقادیر برمی‌گردد. نرخ را به ۲۱۷٬۰۰۰ تغییر دهید و «ثبت اصلاحیه» را بزنید. چون هنوز در پنجرهٔ ۲۴ ساعته هستید، همان سند درجا اصلاح می‌شود و سند تازه‌ای ساخته نمی‌شود.

تاریخچه را ببینید

روی سند نشان «ویرایش‌شده» می‌نشیند و پایین صفحه تاریخچه می‌آید: کدام فیلد، قبل چه بود، بعد چه شد، چه کسی و کِی. هیچ اصلاحی بی‌رد نیست — نه برای اینکه کسی را بگیرید؛ برای اینکه سه ماه بعد جواب داشته باشید.

استورنو و قفل ویرایش

دکمهٔ «استورنو» برای سندی است که دیگر نمی‌شود درجا ویرایشش کرد؛ یک سند برعکس می‌سازد و هر دو در دفتر می‌مانند. و محافظی که خودتان تنظیم کردید: بعد از مهلت اصلاح، روی سند دکمهٔ «باز کردن قفل ویرایش» ظاهر می‌شود. فقط کسی که مجوز بازکردن قفل دارد می‌تواند سند را برای دو ساعت باز کند، و همین هم در لاگ می‌ماند.

نکته‌ها و هشدارها

• جهت معامله را از دید خودتان انتخاب کنید: چیزی که از دستتان می‌رود، فروش است. جهت اشتباه، مانده‌ها را وارونه می‌کند.
• قبل از ثبت، سطر «فاصله از تابلو» را ببینید؛ نرخ اشتباه معمولاً همین‌جا لو می‌رود.
• کارمزد در مبلغ تسویه ادغام می‌شود، پورسانت شخص ثالث نه — پورسانت از سود معامله کم می‌شود و مشتری آن را نمی‌بیند.
• توضیحات محرمانه فقط برای چیزی است که مشتری نباید بداند؛ خلاصهٔ سند را آنجا ننویسید.
• معامله تعهد می‌سازد، نه تحویل؛ تا انتقال ثبت نکنید، پول واقعاً جابه‌جا نشده است.
• تا ۲۴ ساعت ویرایش درجا، تا مهلت اصلاح استورنوی خودکار، بعد از آن قفل — این سه پنجره را به همهٔ همکارها بگویید.

ادامهٔ مسیر

قسمت قبل، مشتریان و حساب‌ها، همان مشتری‌ای را ساخت که اینجا با او معامله کردیم. قسمت بعد، خرید و فروش نقدی، باجه و دستور صندوق، همین معامله است وقتی پول نقد همان لحظه رد و بدل می‌شود. اگر می‌خواهید بدانید عدد سود این معامله از کجا آمده، سود معامله از کجا می‌آید را ببینید.

پرسش‌های پرتکرار

فرق «فروش به مشتری» با «خرید از مشتری» چیست؟

جهت معامله را از دید صرافی تعیین می‌کند: ارزی که از دست شما می‌رود فروش است. اگر برعکس انتخاب کنید، به‌جای فروش دلار، خرید دلار ثبت می‌شود و ماندهٔ مشتری در هر دو ارز وارونه می‌رود.

«فاصله از تابلو» یعنی چه؟

سطری در پنل خلاصهٔ معامله است که نشان می‌دهد نرخ توافقی شما چقدر با نرخ تابلوی امروز فرق دارد و این فاصله چند دلار می‌ارزد. برای همین تابلوی به‌روز شرط اول معاملهٔ درست است.

کارمزد با پورسانت شخص ثالث چه فرقی دارد؟

کارمزد را از مشتری می‌گیرید یا به او می‌دهید؛ در مبلغ تسویه ادغام می‌شود ولی در دفتر جدا ثبت می‌شود. پورسانت شخص ثالث سهم یک واسطه است: به حساب او بستانکار می‌شود، از سود همین معامله کم می‌شود و در صورتحساب مشتری دیده نمی‌شود.

اگر معامله را اشتباه ثبت کردم چه کنم؟

تا ۲۴ ساعت بعد از ثبت، دکمهٔ «ویرایش» همان فرم را برمی‌گرداند و سند درجا اصلاح می‌شود. بعد از آن و تا پایان مهلت اصلاح، نکستو سند قدیمی را استورنو می‌کند و سند تازه می‌سازد. بعد از مهلت، سند قفل است و فقط کاربر دارای مجوز می‌تواند برای دو ساعت بازش کند.

آیا با ثبت معامله پول جابه‌جا می‌شود؟

نه. معامله فقط تعهد می‌سازد: هر ارز جدا روی حساب مشتری می‌نشیند و نشان می‌دهد چه کسی به چه کسی چقدر بدهکار است. تحویل واقعی پول با ثبت انتقال انجام می‌شود.