İşlem kârı nereden gelir

Döviz büroculuğu yapanların çoğu, hatta epeyce muhasebeci, birbirinden farklı iki rakamı tek sayar. Birincisi panoya göre farktır: kurunuz bugünkü fiyatla nasıl kıyaslandı. İkincisi gerçek işlem kârıdır: o dövize ne ödediğinizi hesaba kattıktan sonra geriye ne kaldı.

Bu ikisi aynı rakam değildir ve her zaman aynı yönü göstermezler. Tek sayarsanız ay sonunda var olmayan bir kâra bakıyor, hatta belki onu dağıtıyor olursunuz.

Gerçek kârın nereden geldiği, Nexto'nun alış ortalamanızı nasıl tuttuğu, aynı anda yapılan bir alım–satımın neden farklı olduğu, ve bir işlemin iki tarafı da referans dövizi değilken kârı ölçen ayar burada.

Bu derste neler öğreneceksiniz

• Panoya göre farkla gerçek işlem kârının farkını ve ikisinin ne zaman çeliştiğini
• Ağırlıklı alış ortalamasının nasıl oluştuğunu ve satışların neden ona göre ölçüldüğünü
• Pozisyonunuzu nereden okuyacağınızı: elinizde ne kadar var ve hangi ortalamayla
• Aynı anda bir alım ve bir satımdan oluşan çift işlemi nasıl kaydedeceğinizi
• Üç çapa yönteminin ne yaptığını ve neden birini seçip sabit tuttuğunuzu
• Bayat bir kur panosunun her kâr rakamını neden hayalî yaptığını

Tek rakam değil, iki rakam

Panoya göre fark, döviz alım satımı dersinde tanıştığımız rakamdır: kurunuz eksi bugünkü pano kuru, çarpı tutar. Size bugünkü fiyata karşı iyi satıp satmadığınızı söyler. Ama kâr değildir, çünkü o dövize ne ödediğinizle hiçbir ilgisi yoktur.

Gerçek kâr, ödediğiniz fiyattan doğar. Bugün 217.500 İran Tümeni'nden sattığınız dolar, geçen ay 210.000'den aldığınız dolarsa, her dolardaki gerçek kâr 7.500 Tümen'dir — pano karşılaştırmasının gösterdiği 1.400 değil.

Ağırlıklı alış ortalaması

Doları bir kez ve tek fiyattan almadınız; on kez, on ayrı fiyattan aldınız. Peki «sizin» alış fiyatınız hangisi? Nexto elinizde olan her şeyin, tutarlarla orantılı ağırlıklı ortalamasını alır: 200.000 Tümen'den alınmış 100 dolar ile 220.000'den alınmış 300 dolar, iki kurun tam ortası değil, 215.000 Tümen ağırlıklı ortalamasını verir.

Nexto bu rakamı her döviz için tutar ve adına pozisyon der: elinizde ne kadar var ve hangi ortalamayla. Her alım ortalamayı kaydırır; her satım ona göre ölçülür. Bunların hiçbirini elle sürdürmezsiniz.

Bir işlemde gerçek kârı görmek

Gerçekten elinizde olan bir dövizi seçin

Referans dövizin pozisyonu yoktur, çünkü her şey ona göre ölçülür. Yani gerçek kârı görmek için, elinizde gerçekten olan ve referans döviziniz olmayan bir dövizi satın: Erbil Sarrafiye'ye, İran Tümeni karşılığında 10.000 BAE dirhemi.

Özetteki iki rakamı da okuyun

Tutar 10.000, kur 59.000 Tümen. İki rakam artık özet panelinde yan yana durur, ve yönleri bile aynı değil: bugünkü panoya göre bu satış piyasadan biraz kötü, buna rağmen işlem kârı pozitif, çünkü dirhemler daha düşük bir ortalamayla alınmıştı.

Kaydedin ve muhasebe kayıtlarını açın

Bir açıklama ekleyip kaydedin. Fiş sayfasında kayıtları açın; daha önce orada olmayan bir satır belirir: işlem kârı, özet panelinin gösterdiği aynı 6 ABD doları. Ay sonunda kâr ve zarar raporunda toplanan satır işte odur.

Bir alım da kâr yaratabilir

Elinizde olmayan bir dövizi daha önce sattıysanız — piyasanın deyimiyle açığa geçtiyseniz — ve şimdi kapatmak için alıyorsanız, kâr ya da zarar o alım anında gerçekleşir. Nexto bunu kendisi çözer.

Çift işlem: aynı anda alım ve satım

Her döviz bürosu bununla günde birkaç kez karşılaşır. Bağdat Döviz Evi'nden 216.000 Tümen'den 10.000 ABD doları alırsınız ve tam o anda Erbil Sarrafiye'ye 216.300 Tümen'den satarsınız. Dolarlar hiçbir zaman mevcudunuza girmez — bir elinizle alır, öbür elinizle verirsiniz.

Bir çift işlemin kârı o iki işlemin kârıdır, ağırlıklı ortalama değil, çünkü dolarlar bir şeye göre ölçülmek üzere hiç pozisyonunuza girmedi. Satış kuru eksi alış kuru, yani 300 Tümen, çarpı 10.000 dolar, 3.000.000 Tümen eder; komisyon, aracı payı ve giderler bundan düşer.

Neden kendi formu var

Bir çift işlemi iki ayrı sıradan işlem olarak kaydederseniz dolarlar ortalamanıza girip yeniden çıkar, kâr iki fişe yayılır ve bu işten ne kazandığınızı artık söyleyemezsiniz. Çift form da iki fiş oluşturur, ama onları birbirine bağlar ve o işin kârını ayrı tutar.

Çift formu doldurmak

Dövizi ve tutarı girin, İran Tümeni karşılığında 10.000 ABD doları; satıcıyı, Bağdat Döviz Evi, 216.000 alış kurundan; alıcıyı, Erbil Sarrafiye, 216.300 satış fiyatından. Bu işlemin kârı paneli siz doldurdukça anlık olarak yeniden hesaplanır.

Doğrudan takas kutucuğu, iki tarafın birbiriyle ödeştiğini ve paranın sizin elinizden geçmediğini anlatır. Komisyon, aracı payı ve giderler bu işlemin kârından düşer ve her birinin formda kendi yeri vardır. Çift işlemi kaydedin; Nexto birbirine bağlı iki fiş oluşturur. Çift işlemlerin kendi raporu da vardır: her iş için bir satır, çıkan, giren, komisyon, gider ve net kârıyla.

Üç çapa yöntemi

BAE dirhemi satıp Türk lirası alıyorsunuz ve iki taraf da ABD doları değil. Kârın yine ABD doları cinsinden hesaplanması gerekir, yani Nexto iki tarafa da bir ABD doları değeri vermek zorundadır. Bu mekanizmanın adı çapadır ve ayarlardan belirlenir. 10.000 BAE dirhemi satıp 132.000 Türk lirası aldığınızı düşünün.

Birinci yöntem, pano satış. Verdiğiniz dirhemler panonun dirhem satış kurundan çevrilir: 2.730 ABD doları. Aldığınız liralar panodan kur almaz; pozisyonunuza aynı 2.730 ile girerler. Bugün yalnızca dirhem tarafının kârı, kendi alış ortalamasına göre gerçekleşir; lira tarafındaki kâr ya da zarar, siz liraları satana ya da ay sonunda değerleme yapana kadar bekler.

İkinci yöntem, pano ortası. Aynısı, ama panonun alış ve satış kurlarının ortası kullanılır — biraz daha temkinli.

Üçüncü yöntem, iki taraf da ortadan. Dirhem kendi pano ortasından, lira kendi pano ortasından. Aldığınız liraların ABD doları değeri, verdiğiniz dirhemlerinkini aşarsa, fark tam o anda alım satım kârı olarak yazılır. Daha kesindir, ama iki döviz için de canlı bir pano ister; bu yüzden yalnızca API kurunda açılır.

Üçünün de yanlış tarafı yoktur. Birini seçin ve değiştirmeyin, yoksa bir ayın kârı başka bir ayınkiyle karşılaştırılamaz.

Her şey panoya yaslanır

Bu iki kâr da kur panosuna yaslanır: panoya göre fark doğrudan, işlem kârı ise dolaylı olarak — çünkü alış ortalaması, kurları o günün panosuna göre ölçülmüş işlemlerden oluşur. Bayat pano hayalî kâr demektir — ve hayalî kâr, var olmayan bir kârı dağıtmak demektir.

Hepsi ay sonunda kâr ve zarar raporunda, döviz çiftine göre toplanır — bu rapor yalnızca kâr görme yetkisi olan bir kullanıcıya açılır.

İpuçları ve uyarılar

• Panoya göre fark rakamını kâr diye söylemeyin. O size bugün iyi satıp satmadığınızı söyler, ne ödediğinizi değil.
• Referans dövizin pozisyonu yoktur ve işlem kârı üretmez — o, ölçünün kendisidir.
• Çift işlem çift forma aittir; iki ayrı işlem parayı verir ama bilginin hiçbirini vermez.
• Komisyon, aracı payı ve giderler çift formda kendi alanlarına yazılır.
• Çapa yöntemini bir kez seçin ve bir daha dokunmayın; üçüncü yöntem yalnızca API kurunda açılır.
• Panoyu her gün güncelleyin. Her kâr rakamı onun hatalarını miras alır.

Bundan sonra nereye

Önceki ders nakit işlemler, kasa ve kasa talimatları; sırada transferler, tahsilatlar ve ödemeler var. Buradaki her şey panoya yaslandığı için kur panosu ve korumaları dersini bir daha okuyun; kur değerlemesi ve dönem kapanışı gerçekleşmemiş bir lira pozisyonunu kapatır, kâr nerede? ise işlem kârını diğer kaynakların yanına koyar.

Sık sorulan sorular

Panoya göre farkla işlem kârı arasındaki fark nedir?

Panoya göre fark, kurunuz eksi bugünkü pano kuru çarpı tutardır: bugünkü fiyata karşı iyi satıp satmadığınız. İşlem kârı ise gerçekten ödediğiniz ağırlıklı ortalamaya göre ölçülür. Tek bir işlemde ikisi zıt yönleri gösterebilir.

Nexto bir dövizdeki alış fiyatımı nasıl hesaplıyor?

Elinizde olan her şeyin, her fiyattan alınan tutarlarla orantılı ağırlıklı ortalaması olarak. Örneğin 200.000 Tümen'den 100 dolar ve 220.000'den 300 dolar, 215.000 Tümen ortalama verir.

Referans dövizimdeki bir işlem neden hiç işlem kârı göstermiyor?

Çünkü referans dövizin pozisyonu yoktur — o, diğer bütün dövizlerin kendisine göre ölçüldüğü ölçüdür, dolayısıyla bir satışın karşılaştırılacağı bir alış ortalaması da yoktur.

Çift işlem nedir ve neden çift form gerekir?

Çift işlem, aynı dövizin aynı anda ve iki ayrı tarafa yapılan bir alımı ve bir satımıdır. Çift form iki fiş oluşturur ama onları birbirine bağlar; böylece işin kârı, alış ortalamanıza ve birbirinden kopuk iki fişe yayılmak yerine ayrı kalır.

Çapa ayarı ne işe yarar?

İki tarafı da referans döviziniz olmayan işlemler için, örneğin Türk lirası karşılığında BAE dirhemi satmak gibi. Nexto'ya iki tarafı da referans dövizde nasıl değerleyeceğini söyler: pano satış, pano ortası, ya da iki taraf da ortadan.